Historia Kolei w Pile

W czasach kiedy powstawała w Europie kolej, na mapie politycznej nie było Polski. Ziemie naszego kraju podzielone były przez trzy zaborcze mocarstwa. Do pierwszej wojny światowej, sieci kolejowe w trzech zaborach rozwijały się odrębnie, zgodnie z politycznymi i strategicznymi racjami państw zaborczych. Odrodzone w 1918 roku państwo polskie odziedziczyło trzy odrębne i słabo powiązane ze sobą sieci kolejowe. Po 1945 roku w związku z przesunięciem granic państwa polskiego, prawie 1/3 przedwojennej sieci PKP na terenach wschodnich,weszły w skład ZSRR.

Przejęte tereny kolei na Ziemiach Zachodnich i Północnych ,wprawdzie gęste, ale nie biegły we właściwych kierunkach. Linie te biegły w kierunku na Berlin a nie na Warszawę. Obie wojny światowe zahamowały rozwój PKP, zdziesiątkowały kadrę kolejarzy, oraz zniszczyły dużą ilość linii. Odtworzenie infrastruktury jak i taboru było trudnym i ciężkim zadaniem kraju i kolejarzy.

Pierwsze połączenie kolejowe Piła otrzymała w dniu 27 lipca 1851 roku. Oddano wówczas do eksploatacji trasę kolejową Krzyż - Piła - Bydgoszcz wraz z mostem kolejowym przez Gwdę. Budowę tej linii rozpoczęto w roku 1848. W roku 1852 przedłużono ją do Tczewa, a w 1857- do Frankfurtu nad Odrą, gdzie połączono ją z odcinkiem torów biegnących do Berlina. Linia ta, początkowo jednotorowa, stanowiła część wielkiej magistrali kolejowej, tzw. Królewsko - Pruskiej Kolei Wschodniej, która w roku 1867 połączyła Berlin z Królewcem. W styczniu 1871 roku uruchomiono linię kolejową Piła - Złotów, przedłużając ją następnie do Chojnic. W maju 1879 roku oddano do eksploatacji trasę Poznań - Piła - Szczecinek, a w listopadzie 1881 roku: linię Piła - Wałcz. W ciągu 20 lat Piła stała się więc jednym z największych węzłów kolejowych we wschodniej części Niemiec. Węzeł ten miał jednocześnie olbrzymie znaczenie militarno - strategiczne.

Podróżni wyruszający z Piły korzystali z dobrze wyposażonego dworca klasy Ia. W roku 1884 w budynku stacyjnym mieściły się: 3 poczekalnie ( o pow. 355m.kw.), biura stacyjne z telegrafem, 3 pokoje dla poczty oraz 2 mieszkania służbowe. Na dworcu znajdowały się także 2 stacje pomp, dźwig oraz budynek ekspedycji towarowej z magazynem i krytą rampą. W latach 1870-1874 zbudowano okrągłą lokomotywownię, w przeszłości zwaną parowozownią. Była ona konstrukcją wzorcową dla późniejszych okrągłych parowozowni zbudowanych m.in. w Hamburgu, Magdeburgu i Altonie.

Zakłady naprawcze taboru przy ulicy Warsztatowej, zostały one zbudowane w 1902 roku. Naprawę parowozów rozpoczęto przypuszczalnie w roku 1906. Po dalszej rozbudowie zakładów w latach 1909-1910, w szczytowym okresie swego rozwoju zatrudniały one około 2 tysiące osób. W czasach 2 wojny światowej na terenie zakładów naprawczych taboru kolejowego utworzono obóz pracy. Robotnicy pracowali przy budowie i naprawie torów kolejowych. Pasażerowie udający się z Piły do Polski korzystali z pociągów osobowych kursujących na trasie Piła - Bydgoszcz. Skład ich był polski, a odprawa celna pasażerów odbywała się na dworcu w Pile. W czasie walk o wyzwolenie miasta, na stacji kursował niemiecki pociąg pancerny, a sama stacja i okolice stacji były silnie bronione.