13 989
edycji
Polska: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
brak opisu edycji
| (Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 42: | Linia 42: | ||
| colspan="3" style="background-color:#0066ff;" | | | colspan="3" style="background-color:#0066ff;" | | ||
|} | |} | ||
<br> | |||
'''Polska''', Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]], położone między [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]] na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w przeważającej części w dorzeczu [[Rzeka Wisła|Wisły]] i [[Rzeka Odra|Odry]]. Od północy Polska graniczy z Rosją i Litwą, od wschodu z Białorusią i Ukrainą, od południa ze Słowacją i Czechami, od zachodu z Niemcami.<br> | '''Polska''', Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]], położone między [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]] na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w przeważającej części w dorzeczu [[Rzeka Wisła|Wisły]] i [[Rzeka Odra|Odry]]. Od północy Polska graniczy z Rosją i Litwą, od wschodu z Białorusią i Ukrainą, od południa ze Słowacją i Czechami, od zachodu z Niemcami.<br> | ||
Większość północnej granicy Polski wyznacza wybrzeże [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]]. Polska Wyłączna Strefa Ekonomiczna na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji. Granice z Ukrainą, Białorusią i Rosją stanowią równocześnie granicę zewnętrzną Unii Europejskiej i strefy Schengen.<br> | Większość północnej granicy Polski wyznacza wybrzeże [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]]. Polska Wyłączna Strefa Ekonomiczna na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji. Granice z Ukrainą, Białorusią i Rosją stanowią równocześnie granicę zewnętrzną Unii Europejskiej i strefy Schengen.<br> | ||
Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 696 km², co daje jej 69. miejsce na świecie i 9. w [[Europa|Europie]]. Zamieszkana przez 38 179 800 ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 38. miejsce na świecie, a 5. w Unii Europejskiej. Polska podzielona jest na 16 województw. Jej największym miastem i jednocześnie stolicą jest [[Warszawa]]. Inne metropolie to Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin.<br> | Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 696 km², co daje jej 69. miejsce na świecie i 9. w [[Europa|Europie]]. Zamieszkana przez 38 179 800 ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 38. miejsce na świecie, a 5. w Unii Europejskiej. Polska podzielona jest na 16 województw. Jej największym miastem i jednocześnie stolicą jest [[Warszawa]]. Inne metropolie to Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin.<br> | ||
Największą polską aglomeracją policentryczną jest konurbacja górnośląska. Polska jest krajem jednolitym etnicznie – 97% ludności deklaruje narodowość polską. | Największą polską aglomeracją policentryczną jest konurbacja górnośląska. Polska jest krajem jednolitym etnicznie – 97% ludności deklaruje narodowość polską. | ||
<br> | |||
==Historia== | |||
Wydarzeniem, które stanowiło pierwszy krok na drodze ku powstaniu państwa polskiego, było objęcie władzy nad plemieniem Polan przez ród Piastów. Nastąpiło to w nieznanych okolicznościach i czasie, najprawdopodobniej jednak w drugiej połowie IX wieku. | |||
Główny ośrodek państwa Polan stanowiło Gniezno. Pierwszym historycznym władcą piastowskim był natomiast książę Mieszko I, chociaż późniejszy kronikarz Gall Anonim podaje także imiona jego przodków.<br> | |||
Mieszko I objął rządy w państwie Polan przed 963 i panował do 992. W 965 zawarł on sojusz z księciem chrześcijańskich już wówczas Czech, Bolesławem I Srogim i poślubił jego córkę Dobrawę. Najważniejszym efektem tego aliansu było przyjęcie przez Mieszka w 966 chrztu i narzucenie religii chrześcijańskiej jego państwu (nazywanemu Polską), co umieściło je w kręgu cywilizacji zachodniej.<br> | |||
Doraźnymi konsekwencjami decyzji Mieszka było przybycie do Polski duchowieństwa, wraz z którym upowszechniła się nowa koncepcja władzy książęcej, doświadczenie administracyjne oraz słowo pisane. Syn Mieszka I, Bolesław, jako władca Polski uzyskał w 1025 roku tytuł królewski. Od końca XIII wieku na tron polski często wybierano władców krajów sąsiednich. W 1569, po wygaśnięciu trwającej od 1386 unii dynastycznej z Litwą, oba kraje zdecydowały się na unię realną. Nowe państwo nosiło nazwę Rzeczpospolita Obojga Narodów. <br> | |||
W latach 1772–1795 ziemie Rzeczypospolitej zostały rozdzielone przez sprzymierzonych zaborców: Prusy, Rosję i Austrię. W 1918 Polska odzyskała niepodległość jako II Rzeczpospolita, w 1939 została zaatakowana przez III Rzeszę i ZSRR i podzielona między III Rzeszę, ZSRR, Litwę kowieńską i Słowację. Był to bezpośredni powód wybuchu II wojny światowej w Europie. W następstwie wojny życie utraciło ponad 6 milionów obywateli Polski, a państwo stało się republiką socjalistyczną, uzależnioną od ZSRR.<br> | |||
W efekcie Jesieni Ludów obalono władzę komunistyczną i niedługo potem Polska stała się państwem o ustroju demokratycznym, określanym jako III Rzeczpospolita. Zreformowano gospodarkę i powrócono do modelu rynkowego. | |||
<br> | |||
==Ustrój polityczny== | |||
Na podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 Polska jest republiką parlamentarną z systemem parlamentarno-gabinetowym, opierającą się na trójpodziale władzy. | |||
<br> | |||
==Konstytucja== | |||
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej to najważniejszy akt prawny w Polsce, uchwalony 2 kwietnia 1997 przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzony w ogólnonarodowym referendum 25 maja 1997. Został ogłoszony w Dzienniku Ustaw: Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, wszedł w życie 17 października 1997. Konstytucja złożona jest z preambuły i 13 rozdziałów, w tym 243 artykuły.<br> | |||
Konstytucja określa charakter ustroju państwowego. Ukazuje sposób zorganizowania i działania głównych organów państwa. Definiuje status prawny obywateli i sposób ich wpływania na politykę państwa. | |||
<br> | |||
== Podział administracyjny == | |||
Polska jest państwem unitarnym, a ustrój jej władzy lokalnej opiera się na dualizmie, gdyż poza agendami administracji rządowej istnieje samorząd terytorialny, powołany do zadań publicznych niezastrzeżonych dla innych organów władzy. Jego podstawową jednostkę stanowi [[Gmina|gmina]]. | |||
Od 1 stycznia 1999 obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na | |||
* jednostki I stopnia – 16 [[Województwo|województw]] | |||
* jednostki II stopnia – 380 ''[[Powiat|powiatów]]'', w tym: | |||
** 66 [[Miasto na prawach powiatu|miast na prawach powiatu]] – gminy o statusie miasta, wykonujące zadania powiatu, potocznie zwane „powiatami grodzkimi”, | |||
** 314 [[Powiat|powiatów]] – skupiają od kilku do kilkunastu sąsiadujących ze sobą [[Gmina|gmin]], potocznie zwane „powiatami ziemskimi”; mogą mieć siedzibę w mieście na prawach powiatu, które nie leży na ich obszarze | |||
* jednostki III stopnia – 2477 gmin, w tym: | |||
** 302 [[Gmina miejska|miejskie]] – gminy, które zawierają się w administracyjnych granicach miasta (w tym 66 gmin będących jednocześnie miastami na prawach powiatu), | |||
** 638 [[Gmina miejsko-wiejska|miejsko-wiejskich]] – gminy, w skład których wchodzi miasto oraz kilka wsi, | |||
** 1537 [[Gmina wiejska|wiejskich]] – gminy, które na swoim terytorium nie zawierają miasta (z tego 158 takich gmin ma siedzibę w [[Miasto|mieście]] poza swoim obszarem, tzw. [[gmina obwarzankowa]]). | |||
=== Samorząd terytorialny === | |||
W Polsce wyróżnia się trójszczeblowy samorząd: | |||
* [[samorząd gminny]] | |||
* [[samorząd powiatowy]] | |||
* [[samorząd województwa]]. | |||
Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty i województwa) mają osobowość prawną i zapewniony udział w dochodach publicznych. Wybory do organów stanowiących są powszechne, równe, bezpośrednie i przeprowadzane w głosowaniu tajnym. | |||
<br> | |||
[[Category:Państwa Europy]] | [[Category:Państwa Europy]] | ||